Biodiversiteit bij Bosgroep Antwerpse Gordel
© Dieter Daniëls
Schitterende stapstenen voor planten en dieren in het landschap



foto © Dieter Daniëls

Ook vleermuizen maken dankbaar gebruik van bomenrijen om zich te oriënteren en te verplaatsen.
Provincie Antwerpen investeerde afgelopen jaar sterk in een veerkrachtig Functioneel Ecologisch Netwerk (FEN), dat natuurgebieden met elkaar verbindt en de biodiversiteit in onze regio versterkt. Dankzij deze subsidies werden in de loop van 2024-2025 diverse projecten uitgevoerd in de regio van Bosgroep Antwerpse Gordel, die bijdragen aan een groener en meer verbonden landschap. Deze projecten kwamen tot stand in nauwe samenwerking met lokale boseigenaars, terreinbeheerders en partners zoals Stichting Kempens Landschap en Regionaal Landschap de Voorkempen. Hieronder zetten we graag enkele van deze uitgevoerde projecten in de kijker:
Een nieuwe parel nabij De Kalmthoutse Heide
Een mooi voorbeeld van hoe we het biodiversiteitsbeleid in de praktijk omzetten. In een verbindingsgebied naast de Kalmthoutse Heide leidt het engagement van een private eigenaar, in combinatie met de expertise en hands-on aanpak van de bosgroep, tot de ontwikkeling van een nieuwe parel in het landschap.
Nabij het Grenspark De Kalmthoutse Heide vinden we een toekomstige parel in het landschap. In een verbindingsgebied naast de Kalmthoutse Heide leidt het engagement van een private eigenaar, in combinatie met de expertise en hands-on aanpak van de bosgroep en Regionaal Landschap de Voorkempen tot schitterende realisaties.
Een eigenaar op zoek naar meerwaarde komt terecht in een bestaand, maar weinig beheerd bosgebied. Als nieuwe boseigenaar start hij een zoektocht naar een duurzame aanpak van zijn bos. In de samenwerking met de bosgroep vindt hij advies, expertise en ondersteuning, waardoor er stapsgewijs beheerwerken worden opgestart. Het leidt tot een mooier en diverser bos. Hij ziet het bos naar fauna en flora evolueren en krijgt de smaak te pakken. De opmaak van een natuurbeheerplan type 3 geeft garanties voor een duurzaam beheer op lange termijn.
Wanneer de opportuniteit zich bovendien aandient om het bos uit te breiden, aarzelt hij niet en koopt hij een voormalig landbouwgebied met inbreng van Vlaamse subsidies.
In de omschakeling van akker naar bos wordt ook ruimte voor open water voorzien. Hierdoor zien we talrijke beleidsdoelstellingen in de praktijk omgezet: we verbinden een potentieel leefgebied van Provinciaal Prioritaire Soorten, we zorgen voor het lokaal ophouden van water en het vernatten van broekbossen. Het is daarnaast ook een mooi voorbeeld van bosuitbreiding en de aanleg van bosranden.
De financiële ondersteuning van de provincie Antwerpen in deze stapsteen maakt de realisaties haalbaar. Dankzij het evenwicht tussen bos en open habitat, de inrichting van poelen en de aanpassing van beekoevers, vormt dit gebied nu een waardevolle verbinding voor planten en dieren naast de bestaande natuurkern.
Dit natuurgebied wacht een mooie, duurzame toekomst onder begeleiding van zijn eigenaar en met de hulp van de bosgroep.

"Deze gezamenlijke realisatie betekent een meerwaarde voor mens en natuur in het landschap. Het engagement van deze private eigenaar in combinatie met de expertise en de hands-on aanpak van de bosgroep en andere partners leidt tot de ontwikkeling van een nieuwe parel in het landschap."
Simon De Smedt
Brechtse Hoge Heide, Brecht
In de Brechtse Hoge Heide zijn belangrijke stappen gezet om de ecologische samenhang te versterken. Via het FEN-project werd gewerkt in samenwerking met privé-eigenaars en Stichting Kempens Landschap aan bosomvorming met inheemse soorten, het verwijderen van exoten en de aanleg van bosranden. In Gruttosingel werden bovendien poelen aangelegd voor de zeldzame kamsalamander, met advies van Regionaal Landschap De Voorkempen. Dankzij deze gezamenlijke inspanningen krijgt de natuur meer ruimte en worden leefgebieden beter verbonden.


Bautersemhof, Zandhoven
Verspreid over het domein Bautersemhof werd op zo’n 2 hectare de rododendron aangepakt om ruimte te maken voor jonge, inheemse bomen. Het domein ligt in een Habitatrichtlijngebied en met dit project werd een stap gezet in de uitvoering van het Natuurbeheerplan type 2. Zo werd gewerkt aan het herstel van waardevolle habitatbossen van het type 9120.


Contact
Stephanie Van Loock
Bosgroepmedewerker Bosgroep Antwerpse Gordel
Herstel geschutkoepel in Fort van Bornem geeft lokale vleermuissoorten terug een kans
Fort van Bornem NV, Bosgroep Antwerpse Gordel, de gemeente Bornem, de Vlaamse overheid en provincie Antwerpen herstelden een waardevolle verblijfplaats voor vleermuizen. Om dat te vieren, gingen genodigden op donderdag 30 april 2026 in het fort op zoek naar vleermuizen met de 'batdetector'.
In Bornem zijn belangrijke stappen gezet voor het behoud van vleermuizen. Van 20 tot 22 april ging een aannemer aan de slag om een geschutkoepel in het fort te herstellen. Deze maakte deel uit van een cruciale winterverblijfplaats, die jarenlang dienstdeed als veilige haven voor een tiental vleermuissoorten.
Het fort vormt een essentieel onderdeel van de fortengordel rond Antwerpen en maakt deel uit van een groter ecologisch netwerk. Dankzij de vochtige, koele en stabiele omstandigheden in de ondergrondse gangen is het een ideale plek voor vleermuizen om te overwinteren. Via dit netwerk vinden ze hun weg tussen zomerverblijven, kraamkolonies, winterlocaties en foerageergebieden (de gebieden waar soorten hun voedsel vinden).
Instorting verstoort kwetsbaar microklimaat
De instorting van de geschutskoepel bracht daar verandering in. Door het ontstaan van een opening werd het microklimaat in de ondergrondse ruimtes verstoord. Temperatuurschommelingen en luchtstromen vormen een risico voor overwinterende vleermuizen, die net nood hebben aan stabiele omstandigheden. Die koepel werd recent hersteld dankzij een samenwerking tussen de Bosgroep, de gemeente, de Vlaamse overheid en de provincie Antwerpen. Puin en ingesijpelde grond werden verwijderd en de structuur is opnieuw opgebouwd. Hierdoor ontstaat wederom een stabiele en veilige omgeving, met extra beschikbare ruimte voor de dieren.
Vele handen
Bosgroep Antwerpse Gordel coördineerde de werken, in samenwerking met de eigenaar Fort van Bornem NV en met ondersteuning van Vlaamse, provinciale en gemeentelijke middelen. Ook vleermuizenspecialisten begeleidden het project om de ingrepen optimaal af te stemmen op de noden van de soorten. Naast het ecologische belang draagt het project ook bij aan het behoud van het historische fort, dat een waardevol stuk erfgoed vormt in de regio.

Vleermuizen kunnen terug schuilen en overnachten in het Fort van Bornem. © provincie Antwerpen

De aannemer ruimde het puin onder de geschutkoepel en de aangrenzende tunnels. © Bosgroep Antwerpse Gordel

Contact
Kathleen Vanderheyden
Coördinator Bosgroep Antwerpse Gordel
Projectpartners

Werken aan waterberging in het project Bodem~Water
De Blue Deal is een programma dat de Vlaamse Regering lanceerde in de strijd tegen waterschaarste en droogte. Met de Blue Deal slaat Vlaanderen de weg in van minder verharding, meer vernatting en maximaal circulair watergebruik.
Het project waar de Antwerpse Bosgroepen aan meewerken heet Bodem~Water, een gebiedsgericht project voor investeringen. Het focusgebied is de Kleine Netevallei. Er was 1.000.000 EUR om te investeren in natte natuur in deze zone.
De Bosgroep Antwerpse Gordel schreef zich in voor de actie 'Duurzaam wateraanbod bevorderen door bosomvorming en andere kleinschalige ingrepen'. Zo investeerden we €60.000 in projecten bij private eigenaars, passend in het project.
Ontdek hieronder enkele voorbeelden.

Binnenbos in Zandhoven. De Japanse duizendknoop koloniseert de bossen vanaf de oevers van de Klein Wilboerebeek. Deze trachten we in te dijken met een dichte rand van hazelaar. In het Binnenbos werden ook Laurierkers en Rododendron verwijderd, een poel aangelegd en nieuwe boomsoorten ingebracht. © Bosgroep Antwerpse Gordel

Boshuisweg in Zandhoven. Dit perceel nabij het Zoerselbos werd vóór de bebossing ingericht met een poel, een afschuining van de beekvallei en een stapel hout als schuilplaats voor gladde slang. © Bosgroep Antwerpse Gordel

Boshuisweg in Zandhoven. De bosaanplant wordt beschermd met een wildraster. © Bosgroep Antwerpse Gordel

Bautersemhof in Zandhoven. In het domein werden 2 stuwtjes geplaatst om de waterafvoer te kunnen controleren en 2 poelen om water de kans te geven om te infiltreren. © Bosgroep Antwerpse Gordel

Contact
Kathleen Vanderheyden
Coördinator Bosgroep Antwerpse Gordel
Projectpartners

Streven naar een hogere natuurwaarde door in te zetten op natuurstreefbeelden
Meer inzetten op de natuurwaarde van je bos? Dat kan door binnen een natuurbeheerplan te werken aan natuurstreefbeelden. Bosgroep Antwerpse Gordel zorgt voor de gepaste ondersteuning.
Wie mee in een natuurbeheerplan stapt, kan de natuurwaarde van zijn bos verhogen door te kiezen voor een natuurstreefbeeld als eindbeeld. Om deze Europees te beschermen habitattypes en regionaal belangrijke biotopen in te richten qua vegetatie of voor soorten, wordt er ook gerekend op de private en openbare boseigenaar. Stap mee in de wondere wereld van leefgebieden van soorten en hun bijhorende habitats, en laat je hierbij ondersteunen door de bosgroep.

Omvorming via gerichte beheermaatregelen verhoogt de natuurwaarde

We nemen onze leden-boseigenaars mee op terrein voor wat meer tekst en uitleg bij concrete beheermaatregelen.
