Landschapszorg bij de Voorkempen
© Vilda – Wouter Pattyn
Goed Geknot
Goed Geknot brengt eigenaars van kleine landschapselementen zoals knotbomen, houtkanten en hakhoutbosjes, in contact met vrijwillige knotters van de Regionale Landschappen. Zij zorgen voor een gratis knotbeurt in ruil voor het brandhout.
Knotbomen zijn van onschatbare waarde voor de natuur. Maar ze hebben regelmatig onderhoud nodig. Afhankelijk van de boomsoort moeten knotbomen elke 5 tot 9 jaar geknot worden. Als dat niet gebeurt, kunnen ze openscheuren en afsterven. Met Goed Geknot koppelen we eigenaars van knotbomen aan vrijwillige knotters. De knotters (houtzoekers) onderhouden de bomen gratis en krijgen in ruil daarvoor het brandhout mee naar huis. Wij brengen hen met elkaar in contact. Daarnaast zorgen we voor een contract zodat knotters steeds veilig verzekerd zijn.
Houtkant die werd afgezet door de knotploeg
Kleine landschapselementen opwaarderen
Kleine landschapselementen (KLE's) maken ons landschap gelaagd en gevarieerd én zijn onmisbaar voor de natuur.
Houtkanten, hagen, poelen, hoogstammige fruitbomen, bomenrijen, sloten ... zijn allemaal voorbeelden van kleine landschapselementen (KLE's). Ze zijn typerend voor onze regio. Dieren vinden er beschutting en voedsel.
De laatste jaren verdwijnen KLE's steeds meer uit het landschap. Wij zetten ons volop in om ze op te waarderen. Elke inwoner van ons werkingsgebied die zijn perceel een meer natuurlijke toets wil geven, kan bij ons terecht voor vrijblijvend advies.
Doorlopend kunnen burgers, landbouwers, grondbezitters, …, beroep doen op advies en begeleiding voor het opmaken van landschapsanalyses, landschapsontwerpen en –beheer. Als de eigenaar deze adviezen i.f.v. landschapsherstel en/of biodiversiteit wil waarmaken, kan hij rekenen op subsidie voor de uitvoering van deze werken.
Kleinschalig landschap
foto © Jeroen Mentens
Werken aan kleine Aa
Loket Onderhoud Buitengebied houdt landschappen in topvorm
Hoe beheer je als gemeente het buitengebied en de bijhorende landschapselementen duurzaam en met kennis van zaken?
Een Loket Onderhoud Buitengebied, kortweg LOB, is een platform en samenwerkingsverband dat gemeente- en stadsbesturen ondersteunt bij het reguliere landschapsonderhoud, van inventarisatie tot uitvoering. Dankzij de financiële steun van provincie Antwerpen, kan je LOB inzetten voor het beheer van recreatieve infrastructuur en van kleine landschapselementen (KLE's) zoals poelen, bomen(rijen), houtkanten, trage wegen, bermen, infoborden ...
Met een correct en duurzaam beheer bereiken landschapselementen echt hun vol potentieel op het vlak van biodiversiteit.
Ruilverkaveling Nieuwmoer in de vallei van de Kleine Aa
In de ruilverkaveling van 1992 richtte de Vlaamse Landmaatschappij tal van struweelbosjes en houtkanten in en behield de aanwezige houtwallen. Dit om de landschappelijke structuur van het open landschap te bewaren.
In een intensief open landbouwgebied liggen kansen voor biodiversiteit en landschap. Continuïteit in beheer zorgt voor draagvlak bij landbouwers. Via een LEADER-project kon Regionaal Landschap de Voorkempen samen met de partners het achterstallige beheer wegwerken in het Ruilverkavelingsgebied Nieuwmoer in de vallei van de Kleine Aa.
Vanaf 2022 t.e.m. 2024 engageren de gemeentebesturen van Essen en Kalmthout zich om het beheer van deze landschapselementen verder te zetten via eigen middelen. Het Regionaal Landschap coördineert de werkzaamheden via het Loket Onderhoud Buitengebied.
In een intensief open landbouwgebied liggen nog altijd kansen voor biodiversiteit en landschap, continuïteit in beheer zorgt voor draagvlak bij landbouwers.
Nieuwe houtkanten versterken het landschap in Essen
Gemeente Essen zet samen met Regionaal Landschap de Voorkempen stappen richting een sterker, biodivers en klimaatrobuust landschap. In het kader van het Vlaams Houtkantenplan werd Essen geselecteerd voor een meerjarig project dat inzet op nieuwe houtkanten, bomenrijen en knotbomen op openbaar domein. De uitvoering startte in 2024 en loopt tot eind 2028. De eerste aanplanten vonden begin januari 2026 plaats.
Op verschillende locaties werden al nieuwe bomen en houtkanten aangeplant. Langs trage wegen en veldwegen kwamen onder meer zomereiken, elzen en iepen, soorten die goed aangepast zijn aan natte of voedselarme bodems en die een mooie ecologische waarde hebben. Zo biedt de zomereik voedsel en schuilplaatsen aan honderden insectensoorten, terwijl elzen bijdragen aan een betere bodemkwaliteit.
De komende jaren volgen nog bijkomende aanplantingen, mét aandacht voor bescherming, nazorg en beheer, maar ook voor het vrijwaren van de inritten van landbouwvoertuigen.
RLDV coördineert de uitvoering en communicatie, in nauwe samenwerking met de milieudienst van Essen. Middelen voor uitvoering zijn er via de Vlaamse Landmaatschappij.
Schildehof
Beschermd stads- en dorpsgezicht park Schildehof
In dit historisch kasteeldomein geniet je van een schitterend park met ruïnes uit een roemrijk verleden.
In 2023 startten de eerste onderzoek- en onderhoudswerken in dit historisch kasteeldomein in de gemeente Schilde. Het rietveld werd omgevormd naar een aangename picknickweide. In het speelbos zijn de plannen uit het beheersplan uitgevoerd om de overwoekering van brandnetels tegen te gaan. De doorkijk naar de kasteelfundering, picknickweide en pijlenbrug is hersteld.
Daarnaast zijn het badhuis en de Venustempel verlost van klimop en berkenopslag. De eerste fase van de aanplanting van stinzenflora in de Bellevuedreef is van start gegaan. Ook is er een onderzoekspremie toegekend voor boomveiligheidsanalyses in het park en de Bellevuedreef.
Het slib van de centrale parkvijver werd geanalyseerd en er werd een premie verleend voor het onderzoek van de stabiliteit van de kasteelfundering. Met behulp van een 3D-scan, kernboringen en grondsondering wordt de stabiliteit gedetailleerd in kaart gebracht.
Langs het wandelpad liggen kleine, waardevolle graslanden, die door gebrek aan beheer begonnen te verbossen.
Vanaf 2026 wordt een deel van het pionierbos dat hier zo ontstond, omgevormd tot grasland. De kleine graslanden zullen opnieuw met elkaar in verbinding staan. Dat maakt ze sterker en vergemakkelijkt het beheer.
Een deel van het bos wordt gekapt, boomstammen worden verwijderd, en de grond wordt opnieuw ingezaaid. Maar het resultaat is de moeite waard: een bloemenrijk grasland met een bosrand vol hoge eiken, iepen en bloeiende struiken.
Dit hersteld parklandschap trekt tal van dieren aan, zoals vlinders, bijen, kevers en sprinkhanen. De bosrand creëert ook een warm microklimaat, ideaal voor de hazelworm, een ongevaarlijk reptiel dat zich hier nog beter thuis zal voelen.
Kasteelfundering
Historische pijlenbrug
Onderhoud aan de Venustempel
Maaiwerken
Contact
Domien Van Dijck Medewerker landschap domien.vandijck@rldv.be