EVEN PAUZE
"Door de ogen van een ander herontdek je wat voor jou dagdagelijks lijkt."
Auteur: Els Seghers
Joke Bungeneers werkte tot 1 april voor de provincie Antwerpen. Het voormalig diensthoofd Erfgoed kon in de ruim 30 jaar die ze voor de provincie werkte heel wat op haar palmares zetten. Haar laatste wapenfeit? De expo EIGEN/AARDIG, een unieke tentoonstelling waarbij stukken uit het archeologiedepot in dialoog gingen met werken uit de provinciale kunstcollectie. Van 21 april tot en met 28 juli kon de expo bezichtigd worden in het provinciehuis. En Joke, zij gaf met plezier een rondleiding.
Joke Bungeneers en Bob Daems voor het werk 'Opgedragen aan de steenbakkers' van Camiel Van Breedam. Joke: "Het is hét symbolische beeld van de expo omdat het een brug legt tussen kunst en erfgoed." ©Stefan Dewickere
Hoe kwam het idee van de expo tot stand?
Joke Bungeneers, ex-diensthoofd Erfgoed: “Het idee voor EIGEN/AARDIG ontstond bij mijn bezoek aan de installatie 'PING-PONG'. PING-PONG was toen de tweede tentoonstelling die plaatsvond op de legplanken, in de vitrines en aan de hangrekken van de installatie 'Every Collection Hides Another Collection' (ECHAC) in de bezoekersruimte van het provinciehuis. De beheerder van de kunstcollectie, Bob Daems, en kunstenaar Nico Dockx, die de installatie ontwierp, kozen om beurten telkens één werk uit de kunstcollectie, de ander bracht een werk aan dat hij er spontaan mee associeerde. Ik vond dat een verfrissende insteek. Dat gaf me het gevoel dat we een stap verder konden gaan, door twee totaal uiteenlopende provinciale collecties met elkaar in dialoog te laten gaan: de kunstcollectie en de collectie van het Provinciaal Archeologisch Depot.”
Origineel idee! Hoe heb je het project aangepakt?
Joke: “Na goedkeuring van de departementshoofden gingen we praten met provinciaal kunstbeheerder Bob Daems. Bob, drie collega's van de dienst Erfgoed en ik maakten een verlanglijst van werken uit de provinciale kunstcollectiedatabank. Nadien gingen Bob en ik fysiek door de collecties van het archeologisch depot. We combineerden de lijsten en selecteerden zowel bekende als verrassende stukken. Het is verrassend hoe je door de ogen van een ander herontdekt wat voor jou vertrouwd of dagdagelijks lijkt. Vervolgens bereidden we de objecten voor voor transport en zorgden we voor de opstelling. Door omstandigheden werd de opening van de expo met een maand uitgesteld – een geluk bij een ongeluk. Ik kon me vanaf 1 april namelijk 100% inzetten om Bob te helpen bij de realisatie. Het was wel fijn om me zo nog eens volledig op één project te concentreren.”
Wat vind je zelf het meest geslaagd aan de expo?
Joke: “We zijn ervan overtuigd dat we de bezoeker van de expo soms op het verkeerde been zetten: is dit kunst of eerder een archeologisch stuk? Ook archeologische vondsten zijn behalve wetenschappelijk interessant soms ook gewoon mooi, hebben iets intrigerend, zijn vaak heel tactiel ogende objecten. En sommige kunstwerken zijn louter vorm, maar bevatten de herinnering aan functionele objecten.”
Het lijkt alsof je niet aan je proefstuk toe was.
Joke: “De expo mee opzetten, was niet nieuw: ik heb zowel professioneel als in mijn vrije tijd altijd aan erfgoedtentoonstellingen meegewerkt. Toen ik diensthoofd Erfgoed werd, raakte dat echter wat op het achterplan. De combinatie kunst versus archeologie was wél nieuw. Getriggerd door de PING-PONG-installatie zag ik er een kans in om mensen op een onverwachte manier kennis te laten maken met archeologie, archeologische objecten en de verhalen die ze vertellen.”
“Ik ben er trots op dat archeologie nu een vaste waarde is binnen de dienst Erfgoed."
Joke Bungeneers, voormalig diensthoofd Erfgoed
Dit was het laatste wapenfeit voor je met pensioen ging. Wat is het moment dat je het meest zal bijblijven?
Joke: “Het is moeilijk om één moment te kiezen. Ik heb mijn job tot de laatste werkdag graag en zo goed mogelijk gedaan. Er zijn een paar heftige periodes geweest, bijvoorbeeld de beruchte "overdracht van bevoegdheden". Toen werd de provincie opgedragen om een aantal taken – waaronder cultuur en ook roerend en immaterieel erfgoed – over te dragen aan Vlaanderen of aan de gemeenten. We kregen de eerste signalen in 2012, de overdracht ging uiteindelijk in op 1 januari 2018. Het was soms een slopend proces, de mentale weerbaarheid die dat van àlle medewerkers vroeg was niet te onderschatten.
Iets waar ik trots op ben, is dat ik er in geslaagd ben archeologie als een vaste waarde binnen de dienst Erfgoed te verankeren. Eerst door een archeologisch onderzoek op te starten bij de aanleg van de hogesnelheidslijn Antwerpen-Nederlandse grens. Een onderzoek dat zich uitstrekte over een gebied van ruimt 300 hectare grond. Er werden archeologische vondsten opgegraven die dateerden van de middensteentijd tot de late middeleeuwen. Een schat aan vernieuwende informatie kwam vrij en vond haar plaats in ons depot, dat in 2015 als onroerenderfgoeddepot is erkend door de Vlaamse overheid.
Twee dingen, die uiteraard nooit konden slagen zonder een toegewijd team én de medewerking van andere collega’s over de departementen en diensten heen. Want dat is misschien wel het mooiste – en wat ik het meeste zal missen: het samenwerken met mijn gedreven collega’s, die elk vanuit hun kennis en expertise hun steentje bijdragen. In goede én in kwade dagen (lacht).”
EIGEN/AARDIG
De expo EIGEN/AARDIG toonde een eigenzinnige selectie van werken uit de provinciale kunstcollectie in dialoog met objecten uit het Provinciaal Archeologisch Depot. Geïnspireerd door beeld en vorm, kleur en textuur, harmonie of tegenstelling.
EIGEN/AARDIG was de 5de interventie in Every Collection Hides Another Collection, de kunstinstallatie in het provinciehuis, naar een ontwerp van Nico Dockx. Benieuwd welke werken er op dit ogenblik tentoongesteld worden? Kom een kijkje nemen tijdens de openingsuren van het provinciehuis, op weekdagen van 8 tot 18 uur.